Płodozmian czyli zaplanowane na wiele lat następstwo roślin po sobie jest podstawą rolnictwa ekologicznego. Minimalny okres trwania płodozmianu wynosi 4 lata. Dobrze ułożony płodozmian w gospodarstwie ekologicznym spełnia wiele zadań. Pierwszym zasadniczym celem jest zachowanie i systematyczne podnoszenie żyzności gleby, co gwarantuje uzyskiwanie dobrych plonów bez stosowania nawozów sztucznych i środków ochrony roślin. Zadaniem realizowanym w dłuższym czasie jest też ograniczenie zachwaszczenia oraz ogólna poprawa zdrowotności gleby i roślin.
Płodozmian w gospodarstwie ekologicznym jest tak zaplanowany, by gleba przez cały okres wegetacyjny była przykryta roślinnością. Bardzo ważną zasadą jest częste stosowanie poplonów, międzyplonów i wsiewek, najlepiej z mieszanek wielogatunkowych, korzystnie wpływających na glebę i stwarzających dobre warunki do rozwoju wielu organizmów zwierzęcych.
Podstawową zasadą płodozmianu jest zachowanie zdrowotności gleby przez unikanie uprawy bezpośrednio po sobie roślin spokrewnionych lub atakowanych przez te same choroby i szkodniki. Na to samo pole kapusta lub gatunek z tej samej rodziny botanicznej nie może powrócić wcześniej niż po 4 latach, a lepiej jest jeśli zaplanowany płodozmian trwa dłużej. Warzyw spokrewnionych z kapustą jest stosunkowo dużo.
| Rodzina | Warzywa spokrewnione |
| Komosowate | burak ćwikłowy, szpinak |
| Kapustowate | kapusty, jarmuo, kalafior, broku3, kalarepa, rzepa, rzodkiew, rzodkiewka,brukiew, rzeoucha, chrzan |
| Baldaszkowate | marchew, pietruszka, seler, pasternak, koper |
| Psiankowate | ziemniak, pomidor, oberżyna, papryka |
| Dyniowate | ogórek, cukinia, kabaczek, dynia, arbuz, melon |
| Motylkowate | bób, groch, fasola, soja |
| Astrowate | sałata, cykoria, endywia, salsefia, skorzonera |
| Cebulowate | cebula, czosnek, por, szczypiorek |
| Rdestowate | rabarbar, szczaw |
| Trawy | kukurydza |
Czasami, między roślinami uprawianymi po sobie zachodzi niezgodność, mimo braku między nimi pokrewieństwa. Przyczynami mogą być np. nicienie porażające różne gatunki uprawne, choroby lub powstawanie w czasie rozkładu resztek roślinnych substancji toksycznych dla gatunku uprawianego następczo. Dla kapusty złym stanowiskiem są pola po burakach ćwikłowych i cukrowych, fasoli i szpinaku, ze względu na niebezpieczeństwo występowania mątwika burakowego, a z roślin rolniczych po rzepaku, rzepiku, brukwi i gorczycy, które należą do tej samej rodziny botanicznej i są również porażane przez kiłę kapusty.
Należy także unikać bezpośredniej uprawy po sobie gatunków o takich samych wymaganiach pokarmowych, gdyż może to prowadzić do jednostronnego wyczerpania składników mineralnych z gleby.
Potrzeby nawozowe warzyw w stosunku do azotu:
| Bardzo duże | Duże | Średnie | Małe |
| Dynia, kalafior, kapusty: głowiasta, czerwona, biała (odmiany późne, brukselka, marchew (odmiany późne), rabarbar, szparag | Burak ćwikłowy, brokuł, brukiew, chrzan, cykoria sałatowa, jarmuż, kapusta biała (odmiany wczesne i średnie), kapusta włoska, kukurydza, marchew (odmiany wczesne), por, seler, szczypiorek | Bób, cebula, czosnek, endywia, kalarepa, ogórek, pietruszka, pomidor, rzodkiew, sałata głowiasta, skorzonera, szpinak ogrodowy | Cebula z dymki, cebula siedmiolatka, cebula perłowa, cebula kartoflanka, szalotka, fasola, groch, rzodkiewka |
Biorąc pod uwagę zróżnicowane zapotrzebowanie na poszczególne składniki pokarmowe, w następnym roku po kapuście można uprawiać ogórek, a w trzecim burak lub por. W tym samym roku po kapuście nie zdąży się już uprawiać innych warzyw, jedynie po kapuście wczesnej można wysiać np. mieszanki poplonowe. Z racjonalnym wykorzystaniem składników pokarmowych wiąże się dobór gatunków pod względem głębokości korzenienia się roślin – gatunki korzeniące się głęboko powinny następować po roślinach o płytkim systemie korzeniowym, co zapewnia lepsze wykorzystanie składników mineralnych z całego profilu glebowego i zapobiega ich wymywaniu do głębszych warstw.
W gospodarstwach ekologicznych, ze względu na rezygnację ze stosowania sztucznych nawozów mineralnych, płodozmian musi zapewnić zachowanie i systematyczne podnoszenie żyzności gleby oraz odpowiednie zaopatrzenie uprawianych warzyw w składniki pokarmowe. Największe znaczenie w uprawie kapusty ma zaopatrzenie w azot i ten składnik jest przede wszystkim brany pod uwagę przy planowaniu następstwa roślin.
Potrzeby nawozowe ważniejszych gatunków warzyw w uprawie polowej dotyczące fosforu i potasu:
| Potrzeby nawozowe | Gatunki roślin warzywnych |
| Duże | Kapusty ( biała, czerwona, włoska, chińska, brukselska), kalafior, ogórek, marchew późna, seler, fasola, endywia letnia, koper, rabarbar, chrzan, cykoria sałatowa |
| Średnie | Kalarepa, brukiew, cebula, por, pomidor, groch, pasternak, pietruszka, skorzonera, burak ćwikłowy, burak liściowy, endywia zimowa, szpinak, szparag, kukurydza |
| Małe | Rzodkiewka, rzodkiew |
Ustawowe ograniczenie wysokości stosowanych nawozów naturalnych i organicznych do dawki nie przekraczającej 170 kg N/ha we wnoszonym nawozie sprawia, że w płodozmianie, w którym przewidziana jest uprawa kapusty, zmianowanie roślin powinno uwzględnić uprawę roślin motylkowatych w przedplonie. Są one głównym źródłem azotu dla kapusty i roślin po niej następujących, a także bezpośrednio lub pośrednio źródłem azotu w kompoście, oborniku i innych nawozach organicznych. Ponadto silnie rozwinięty system korzeniowy roślin motylkowatych przyczynia się do poprawienia struktury gleby, a czerpiąc składniki pokarmowe z głębszych warstw przemieszcza je do strefy powierzchniowej, z której, po obumarciu roślin motylkowatych i ich rozkładzie, jest wykorzystywany przez rośliny uprawiane następczo.
Do roślin motylkowatych najczęściej uprawianych na nawozy zielone, i najbardziej wydajnych pod względem wiązania azotu należą: koniczyny, wyka, lucerna i łubin, a w mniejszym zakresie peluszka, seradela, bobik. Mogą one być umiejscowione w płodozmianie jako poplon lub jako plon główny. Pamiętać jednak należy, że dla kapusty niekorzystne są stanowiska po przyoranych wieloletnich motylkowatych, ze względu na zwiększone ryzyko występowania szkodników wielożernych (pędraki, drutowce, lenie). Najlepszą porą wprowadzania roślin motylkowatych do gleby jest okres przed kwitnieniem. Przeciętna zawartość azotu w liściach tych roślin wynosi wówczas 3,5- 4% i spada w późniejszym okresie do 3- 3,5%.
Miejsce w płodozmianie po roślinach motylkowych powinno przypadać roślinom o najwyższym zapotrzebowaniu na azot. Jeśli jest to możliwe rośliny motylkowate powinno się wysiewać również w poplonach lub międzyplonach, ale w mieszankach z trawami lub innymi roślinami, aby z ich powodu nie doszło do zmęczenia gleby. W praktyce często stosuje się płodozmiany mieszane z udziałem roślin rolniczych. Bardzo ważną grupą roślin, która powinna być w nich uwzględniana są zboża. Pozostawiają one bardzo dobre stanowisko dla wielu gatunków warzyw. Ułożenie odpowiedniego następstwa roślin w płodozmianie mieszanym jest znacznie łatwiejsze, niż w płodozmianie złożonym z samych roślin warzywnych.
Przykłady płodozmianów rolniczo-warzywnych z udziałem kapusty głowiastej.
| Lata | Płodozmian 1 | Płodozmian 2 | Płodozmian 3 |
| 1. | Jęczmień jary z wsiewką koniczyny białej | Pszenica + koniczyna czerwona z trawami | Kapusta** |
| 2. | Koniczyna biała | Koniczyna czerwona z trawami | Cebula + Sałata na zbiór jesienny |
| 3. | Kapusta późna* | Kapusta* | Ogórek *+ żyto ozime z wyką |
| 4. | Pomidor | Ogórek | Pomidor* |
| 5. | Burak ćwikłowy wczesny + mieszanka motylkowatych (wyka ozima, peluszka, łubin żółty, słonecznik) | Szpinak wiosenny + międzyplon – mieszanka strukturotwórcza( łubin żółty, peluszka, wyka siewna, gryka | |
| 6. | Marchew wczesna + facelia |
** – pełna dawka kompostu lub obornika – 30 – 34 t/ha (ok. 170 kg N/ha)
* – połowa dawki kompostu lub obornika – 15 – 17 t/ha (ok. 75 kg N/ha)- dawka może być obniżona, w zależności od wyników analizy gleby
Źródło: http://www.uprawyekologiczne.pl/
Komentarze